مورد در آن مشهود نيست « 1 » و در آن چند مورد هم ظاهرا نيرو و مايهء كوشايى مذهب زرتشتى كه اين سخنان اساسا برانگيختهء حس و فكر و عمل پيروان يا هواخواهان آن است « 2 » مانع مىشود كه قدرت و اميد كار و انديشهء خير رسانى « 3 » به كلى از ميان برود . اعتقاد به خدا « 4 » و قبول تأثير نسبى ( نه مطلق ) قضا ( بخت ) « 5 » در بعضى از سخنان اين رساله محسوس است ، ولى كوششى در فهم سامان و نهاد عالم يا خرده‌گيرى از آن مشهود نيست و نظام آن به همان گونه كه هست پذيرفته شده است . جنبهء عملى و انتفاعى عمومى دستورها و صفات جسمانى و اخلاقى و امور قلبى و عقلى و اجتماعى جارى كه در حكمت‌هاى ظفرنامه جلوه‌گر گشته و به صورت تعبيرات متشكل و دستورهاى سودمند زندگانى در آمده ، در خور ملاحظه است و اصول حكمت عملى كه به آن‌ها اشاره و سفارش شده هر چند چنان كه گفتيم ، انتظام يافته و وابسته به يك مذهب فلسفى معين نيست ؛ ولى به سبب

--> ( 1 ) . اگر سخنان ظفرنامه ؛ از يك تن باشد ، يا گردآورندهء سخنان پراكندهء شخص واحد باشد ؛ بايد گفت كه او بر روى هم مردى بدبين نبوده است . ( 2 ) . ارتباط و پيوند بعضى مطالب ظفرنامه با اصول مقبول مذهب زرتشتى ( پرهيز از بدى ، دروغ ، راستى ، داد ، نكوكارى ، كم آزارى ، دورى از كاهلى و امانت‌دارى . . . ) واضح و آشكار است و مىتوان گفت كه اگر از حيث صورت و شيوه حكمت‌هاى اين مجموعه ، چنان كه پيش از اين گفته شد ، تحت تأثير شيوهء اندرز نامه‌هاى پهلوى است ، از حيث فكر و معنى نيز ارتباط و پيوستگى بين آن‌ها كاملا محسوس و محفوظ است . ( 3 ) . رش : ص 8 . ( 4 ) . ص 7 - 10 و 17 . ( 5 ) . رش : ص 4 .